قطعی اینترنت، استارلینک را محبوب کرد؛ در استفاده از اینترنت شکاف معناداری بین زنان و مردان وجود ندارد و بیشتر اختلاف بین رده سنی است چراکه بیشتر استفاده‌کنندگان از اینترنت زیر ۵۰ سال هستند و از این منظر نوعی شکاف دیجیتال احساس می‌شود.

به گزارش صنعت‌صنف، در نشست علمی «زیست‌بوم دیجیتال ایرانیان؛ یافته‌های یک نظرسنجی» که به همت مرکز افکارسنجی دانشجویان جهاد دانشگاهی(ایسپا) برگزار شد، یافته‌هایی از نظرسنجی اخیر این مرکز از کاربران اینترنت در خصوص شبکه‌های اجتماعی و فناوری‌های ارتباطی مطرح و مورد بررسی قرار گرفت.

در ابتدای این نشست معصوم آقازاده، معاون پژوهشی ایسپا گزارشی درباره یافته‌های نظرسنجی ملی با موضوع نگرش کاربران اینترنتی در خصوص شبکه اجتماعی و فناوری‌های ارتباطی ارائه کرد و گفت: این نظرسنجی در بازه زمانی ۲۵ تا ۳۱ خردادماه ۱۴۰۵ به پیشنهاد وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) انجام شده است.

آقازاده افزود: استفاده از اینترنت، مدت زمان استفاده، میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی داخلی و خارجی و... از جمله سوالاتی بوده که در این نظرسنجی از جامعه هدف مورد سوال قرار گرفت.

معاون پژوهشی ایسپا ادامه داد: بر اساس نظرسنجی انجام‌شده بالغ بر ۵۷.۶ درصد مردم مخالف قطعی اینترنت در شرایط بحرانی بودند و ۳۵.۱ درصد این تصمیم را درست دانسته‌اند. همچنین بیش از ۷۴ درصد اعلام کردند که از فیلترشکن استفاده کرده‌اند و میزان آشنایی استفاده از هوش مصنوعی به صورت تخصصی ۸ درصد بوده است.

محمد رهبری، پژوهشگر شبکه‌های اجتماعی و مشاور وزیر ارتباطات در رابطه با نظرسنجی ایسپا از منظر استفاده از اینترنت توضیحاتی ارائه کرد و گفت: از این نظر شکاف معناداری بین زنان و مردان وجود ندارد و بیشتر اختلاف بین رده سنی استفاده از آن است که بیشتر استفاده‌کنندگان از اینترنت زیر ۵۰ سال هستند و از این منظر نوعی شکاف دیجیتال احساس می‌شود.

وی در رابطه با قطعی اینترنت در دوره‌ اخیر گفت: پس از اتصال اینترنت در این دوره مراجعه مردم به شبکه‌های اجتماعی رشد معناداری داشته و استفاده مردم از پیام‌رسان روبیکا رشد ۶۸ درصدی داشته است به این معنا که مهاجرت مخاطبان به سمت شبکه‌های اجتماعی داخلی بوده است. هرچند که همچنان از شبکه‌های خارجی نیز استفاده کرده‌اند.

رهبری در خصوص میزان اعتماد مردم به اخبار شبکه‌های داخلی گفت: در این خصوص اعتماد بیشتری نسبت به پیام‌رسان‌ها و اخبار داخلی وجود دارد. همچنین دو سوم مردم اعتقاد داشته‌اند که اینترنت نباید در شرایط جنگ و بحران قطع شود.

وی افزود: نتایج این نظرسنجی نشان می‌دهد که حس خشم و عصبانیت از جمله احساساتی است که ۴۷ درصد مردم با قطعی اینترنت به آن دچار می‌شوند که  موضوع مهمی است و باید مورد توجه قرار گیرد.

سود 15 همتی فیلترشکن‌فروشان

مشاور وزیر ارتباطات در رابطه با تأثیر قطع اینترنت بر معیشت مردم نیز توضیحاتی ارائه کرد و گفت: ۲۷ درصد مردم اعلام کرده‌اند که با قطعی اینترنت دچار آسیب اقتصادی می‌شوند و این موضوع بر مردان تأثیر بیشتری داشته است. همچنین هرچه استفاده از فیلترشکن افزایش یابد، ناامنی در شبکه اینترنتی ایجاد شده که به امنیت ملی نیز آسیب می‌رساند. هزینه‌ای که برای اینترنت صرف می‌شود به صورت ماهانه بین ۱۱ تا ۱۵ همت است و بیانگر سود نهفته در فروش فیلترشکن است و این موضوع باید مورد توجه مسئولان قرار گیرد.

رهبری با بیان اینکه نیازمند ارزیابی دوباره در خصوص سیاست‌های اعمال فیلترینگ هستیم گفت: با این روند و افزایش استفاده از اینترنت استارلینک موجب آسیب به حکمرانی دیجیتال می‌شود. ۶۷ درصد از کسانی که استارلینک را می‌شناسند تمایل به استفاده از آن دارند و این موضوع خطر جدی برای امنیت ملی است.

در بخش دیگری از این نشست علمی، مدیرکل امور فرهنگی و اجتماعی مرکز ملی فضای مجازی، به بررسی نتایج نظرسنجی ایسپا از منظر حکمرانی فضای مجازی پرداخت و گفت: این یافته‌ها نشان می‌دهد که تعداد کل کاربران در استفاده از رسانه‌های اجتماعی به سطح قابل مقایسه‌ای رسیده است.

آرش وکیلیان استفاده‌کنندگان از اینترنت را به ۶ گونه رفتاری تقسیم کرد و افزود: هر یک از این گونه‌ها خصوصیات خاص خود را دارند و به طور مثال برخی از گونه‌ها سواد دیجیتال بالایی داشته و برخی دیگر ملی‌گرایی بیشتری در آنها نمود دارد.

مدیرکل امور فرهنگی و اجتماعی مرکز ملی فضای مجازی با بیان اینکه با توجه به داده‌های نظرسنجی ایسپا با رشد استفاده از داده‌های داخلی مواجه بودیم، اضافه کرد: بر اساس این نظرسنجی داده‌های خارجی نیز افت نداشته است. همچنین علت عدم استفاده از شبکه‌های داخلی، شبکه ارتباطی فرد و عدم اعتماد آنها بوده است و یکی از دلایل اصلی استفاده از شبکه‌های خارجی کیفیت بالای آنهاست.

وی از نحوه طراحی سوالات نظرسنجی انتقاد و درباره وابستگی اقتصادی کاربران به رسانه‌های اجتماعی اظهار داشت: باید در طراحی سوالات، مشکلات ناشی از قطعی اینترنت در زندگی کاربران لحاظ می‌شد.

وکیلیان گفت: مصوبه قطع اینترنت در شرایط بحران از سوی شورای عالی امنیت ملی (شعام) اعمال می‌شود و در شورای عالی فضای مجازی بحث بر قطع اینترنت نیست.

مخالفت ۶۶ درصدی کاربران با قطع اینترنت

در ادامه این نشست علمی هادی خانیکی، عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در خصوص یافته‌های نظرسنجی ایسپا اظهار داشت: موضوع زیست دیجیتال  که امروز در کانون توجهات قرار گرفته، نیازمند بازاندیشی در خصوص فهم اینترنت در ایران هستیم، چراکه این مسأله یک بحث سیاسی نیست.

وی افزود: مطالعه نتایج نظرسنجی ایسپا نشان می‌دهد که برای رصد اجتماعی امروز ایران، فصل مشترک‌هایی وجود دارد و اعتماد مخاطبان در هر امری نسبت به سیاست‌گذاران مهم است.

خانیکی گفت: شبکه‌های اجتماعی به یکی از بسترهای اصلی حیات اجتماعی تبدیل شده و نباید آن را یک توصیف آماری دانست، بلکه نشانه تحول ساختاری در جامعه ایران است. امروز اینترنت یک وسیله جانبی برای سرگرمی نیست و در متن زندگی اجتماعی قرار دارد که این نگرش سنجی نیز بیانگر آن است.

عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی بیان کرد: اینترنت زیرساختی است که ماهیت فنی دارد اما به آثار و پیامدهای اجتماعی آن باید بیشتر توجه کرد و سیاست‌گذاری‌ها باید از وصل یا قطع بودن آن فراتر برود. شبکه‌های اجتماعی باعث می‌شوند صداهایی که در ساختارهای رسمی کمتر شنیده می‌شوند را در معرض شنیده شدن قرار دهند.

خانیکی بر تأثیر فناوری در بازآرایی قدرت تأکید کرد و گفت: در تجربه زیست دیجیتال اعتماد سرمایه اولیه است، چراکه اگر کاربران به اطلاعات سیاست‌گذاران اعتماد نداشته باشند، قدرت آنها کاهش می‌یابد. بنابراین اهمیت اینترنت در شرایط بحرانی بیشتر است و احساس ارتباط و تداوم زندگی در کاربران را افزایش می‌دهد.

وی با اشاره به مخالفت ۶۶ درصدی کاربران با قطع اینترنت اظهار کرد: این امر نشان می‌دهد که اینترنت را در شرایط بحرانی یکی از نیازهای اساسی خود می‌دانند و امنیت با جامعه کنشگر بیشتر تأمین می‌شود. مسأله این است که نباید امنیت را به ارتباطات فنی محدود کنیم. سیاستی موفق است که زبان مشترک داشته باشد و زبان مشترک در اینجا چیزی جز داده نیست.

عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با برشمردن چند راهکار برای از بین بردن شکاف میان سیاست‌های رسمی و غیررسمی گفت: به رسمیت شناختن اینترنت در زیست اجتماعی، سیاست‌گذاری بر اساس نیاز امروز مردم ایران، مقطعی نبودن و ارزیابی اجتماعی از تصمیمات سیاست‌گذاری از جمله این راهکارها است.

خانیکی با بیان اینکه به سیاستی نیاز داریم که سیاست را در برابر امنیت قرار ندهد گفت: نباید بی اعتمادی رسانه‌ای را با کنترل پاسخ داد. مهم معتبر شدن است که با شفافیت به دست می‌آید. زیست دیجیتال را نمی‌شود با تصمیم‌های غیر دیجیتال اداره کرد.